rahasigaþayi – uputaagæniima þahanam
mehi nam karana font væni ðee haa kûþa prayooga
jaaþyanþara givisum yataþee nirmaaþû saþu vee.

nuuþana sázoðhanaya: 2016, janavaari15

mee vaarþþaavee vadaa prayoojanavaþ pitapaþa ehi parigaNaka pitapaþayi. penvaa æþi veb sabæÐiyanta klik kara gos kiyaviya hæki nisaa ya. evæni pitapaþak mema sabæÐiyen labaaganna: http://ahangama.com/report/

ðeruva heLa síhala paððhaþiya
næNakuru þaakxaNaya magin sávarðhiþa ratavala bhaaxaavan haa
karata-kara yana see síhala parigaNakagaþa kiriima

ja. ca. ahágama
American Integrated Systems
303 Londonderry Ln, Mansfield TX 76063
E-mail: jc@ahangama.com

anukramaNikaa

síhala parigaNakayata gena eema
1

yunikood visin apatama síhala haÐunvaa ðeyi
2
ICTA haa yunikood upaðravaya
4
vadaaþ‌ma pracaliþa síhala kramaya yunikoodða?
5
akuru þun vargayaka sæsaÐiimak
6
lipinyaasa kramayak praayoogika vannee keseeða?
7
ðeruva heLa síhala kramaya
9
muðraa sælæsma
12
mee vaarþþaava livuu hæti
13
ðeruva heLa kramayee guNaága
14
ðeruva heLa iðiri gamana
16

síhala parigaNakayata gena eema

jaaþika sáskûþiya pæðurak nam, eya viyaa æþi pan koLa ehi bhaaxaavayi. enisaa, bhaaxaavee svabhaavika upayoogayata yamak haras vannee nam eya sáskûþiyee vinaazayata heeþu vee. yunikood síhala pramiþiya sæðiimata yoðaagaþ muulaðharma síhala bhaaxaavee bhaaviþaya ðubala karayi. akxara zaasþraya vyaakaraNayee mul kotasayi. hoodiya haa akxara vinyaasaya paraNa haNa miti see visi kara síhala liviimata saarþhakavaþ yaanþrika krama sæðiya nohæki ya.
mizra síhalahoodiya haðaaranna: hoodiya noyek aakaarayata

enisaa 2004reeðii mee oba kiyavana síhala liyana kramaya nipaðavana laðii. iita aþyaavazya yatiþalaya sapayannee font eka visin akuru bæÐa penviimee hækiyaavayi. akuru bæÐa penvana upakramaya 2003nee mayikrosoft samaagama visin paLa kaLa Open Type pramiþiya genaa prabala lakxaNayaki. ema pramiþiya nirmaaNa kaLee eðaa pævaþi siyaLu vixamavaþ font kramayan venuvata muLu parigaNaka kxeþrayatama eekiiya font pramiþiyak avazya vuna nisaa ya. aða vena vita eya godanæguu muulaðharma parigaNaka kxeþraya puraa piligena hæma þæna kriyaaþmaka vunaþ þavamaþ (mee liyumee avasan pitapaþa livuu) Microsoft Office anva ciþiya þula eya nisi aakaarava nokeree. vivûþa veLaÐa poLee svabhaavaya eyayi. kavuruþ kriyaaþmaka vennee þamanta in vaasiyak læbee nam hoo paaduvak magaharavaa gæniimata nam pamaNi.

parigaNakaya huðek kadaðaasiyee livuu ðeya kaalayata obina see liviima saÐahaa nipaðavuu viðyuþbala upakaraNaya novee. æþ‌þatama parigaNakaya þula akuru hoo áka þiyaa kiyaviya hæki kisivak næþa. ehi æþþee manoobhava binðuva-eka yana ðváða áka (binary bits) kiyaa siþaa ganna, æþi-næþi svabhaavayan ata bægin gaþ, noyek aakaaravalin þænpaþ kara æþi hoo gaman karana byte kiyaa haÐunvana ðaaþa ázu pamaNayi. mulaðii parigaNakayan kriyaa keruvee issara keebal þaþ meþanin galavaa aþanata savikaramin ðurakaþhana huvamaaru sþhaanavala seevaa yoojakayan (users) sabanðha kalaa see ya. ígriisi akuru visihaya lakuNu kaLa muðraa puvaruvaþ samaga lipiphalaka anvaya (editor program) pæmiNiyee kalakata pasuvayi.

api ðakinnee minisaata þeerena viðihata ðeeval æÐa penvana parigaNakayee muhuNaþayi. mee liyaa æþi akuru yatin æþþee saákhyamaya bayit peeliyakuyi. parigaNakayee liyavennee eyayi. font ekee kaaryyaya vannee ee ee bayit saÐahaa ehi þula anþargaþa akxara ruupayan lipiphalaka anvayata labaa ðiimayi. eheyin, font eka æþþee minis æsata haa sparzayata þanaa æþi parigaNaka muhuNaþa saÐahaayi. parigaNaka muhuNaþa parigaNaka abhyanþarayata aþyaavazya kaaryya ágayak novee. eya minisaaþ yanþrayaþ aþara aalaapanaya saÐahaa gannaa user interface yana minis sahaayaka upakaraNayayi.

yunikood visin apatama síhala haÐunvaa ðeyi

hoodiyee hal akuru hal kiriimee lakuNa næþiva penvana nisaa yunikood veLaÐa sáyukþaanaya there is an embedded vowel 'a' in the consonant (gaþakuree 'a' paNakura gæbva þiyenavaa) kiyaa niveeðana kaLaa. ee vagee kiyamanakata ígriisiyen kiyannee oxymoron kiyaayi. ðon nam ðon; siman nam siman. namuþ, eka zunakayek kæægæsuu zabðayee uccabhaavaya anuva anikunuþ vatapita nobalaa esee karanavaa vagee hæsiriima minisungeþ gaþiya vee.

aaði kaalee akuru livuva hæti balamu. hoodi akuru haa bæÐi akuru pus koLa poþ‌vala þibenavaa. sakuven hal kiyannee vyaçjanayakata nohoþ gaþakurakatayi. hal akuru ðekak eka laGa æþi avasþhaavala akuru ðeka yaa kara liyaa æþa. iþin, koo puskoLa poþ‌vala hal kiriimee lakuNa? puskoLa poþee hal kiriimee lakuNa þibunee samahara paðayaka anþima akureeyi. ee akurata kivuvee halanþa kiyaayi. lakuNa ðæmmee, 'mee anþima akura hal akurak ya; ee nisaa, akaaraya uccaaraNa nokaLa yuþuyi' kiyaa ðæn‌viimatayi. maþakaða 'e' 'o' ðekata ee lakuNama ðaalaa eevaa 'maaþra ðekak æða kiviya yuþuyi' kivuvaa? 'hal kiriimee lakuNa' yanna sammaþa venna æþþee muðraNa zilpayee ðurvalakamen akuru yaa kaLa nohæki vuu nisaa, paða maðhyayee ee lakuNa ðæmiimata siðuvii eya anukaraNa kara liyanna gaþ nisaa viya hækiyi. aða sammaþaya síhala paðavala bæÐi akuru næþivaþ, paali haa sáskûþa paða mæða hækiþaak hal kiriima magahæriimaþ ya.

issara kaalee halanþa kivuvee lakuNakata nova anþima hal akurata kiyaa apa visin penvuu vita ovun iita viraamaya kiyaa kiyanna patan gaþ‌þaa. (síhala gæna yunikood kivuu ðee væraðiyi). eyin kiyanneeþ avasan kiriima yannamayi. kesee hoo, naagarii, ðemaLa æþuLu inðiiya akuru haa iita anuloomava síhala akuruþ saÐahaa sæðuu yunikood pramiþiyan ayanna gæb vuna hal akuru siððhaanþayata yataþ‌va saðana laðii. laákikayangee kaaryya bhaaraya vuuvee akuru haa piLi vijeeseekara sælæsma anuva niyama kara parigaNakayee muðraa siþiyama pramiþivaþ kiriimayi.

hoodi akuru varaðavaa gaþ‌þaa pamaNak nova bæÐi akuru ðekakuþ, yázaya, reephaya, kombuva aaðii piLi saÐahaaþ venama sákeeþa niyama kaLa nisaa yunikood síhala aakaaraaðiya anuva pilivela kaLa nohæka. eya paali haa sáskûþa liviimee sampraðaayayanta patahæni vee. riis deevids visin ekala sammaþa hoodiya laþingaþa kara livuu parigaNakagaþa þripitakaya yaanþrikava yunikood síhala akurata hæraviya nohæka. kææli-kææli ekaþu karamin akuruvala ruupa haðana yaþuru liyanayata vadaa yunikood síhala tikak ðiyunu parigaNakaya nisaa ya.

síhala yunikood akuraka saákhya sákeeþaya bayit ekaka paaþraþvaya (capacity) ikmavayi. enisaa, ee ekakata bayit ðekak avazya vee. mee þaþþvaya nisaa vyaapaara haa bænku aaðiya visin vædata gannaa þani bayit maþa pihitaa nirmaaNa kaLa sákiirNa anvayan bayit ðekee sákeeþa haÐunaa gæniima saÐahaa venas kaLa yuþuvee. namuþ ðazaka gaNanaavakaðii suukxmava ðiyunu kaLa anvayan kadaa yali liviimata siþiimavaþ mugðha bava eevaa nipaðavana samaagam ðanii.

parigaNakayata iþaa gæBuru haa sákiirNa hækiyaavan ræsaki. gaNana kiriimee hækiyaavata pitasþarava, liyum sampaaðanaya, sázoðhanaya, bhaaxaavaka akxara maalaava anuva paða peLa gæsiima, ðaaþakoozavala (databases) þænpaþ kiriima aaðiya iþaa pahasuven kiriimata viðhi saarþhakava parigaNakagaþa kaLa bhaaxaavakata læbenavaa. meevaayin samaharak yunikood síhalata koheþ‌ma kaLa nohæki vee. iþiri eevaa karanna yana zramaya in labana praþiphalayata saaðhaaraNa novee.

aða api kaataþ ígriisi akuru tayip kaLa hæka. eevaayee zabðayan eseema novunaþ síhala zabðavalata saapeekxava þeerum gannavaa. eheyin parigaNakayee síhalen paNivida huvamaaru karannee vædiyenma ígriisi akuru valin ya. síhala apeema bhaaxaava vuvaþ, yunikood síhalen eya tayip kiriimata hæma kaaryyaalayakama vizexajçayan ðeðenek ðæn sitii. miita mul heeþuva síhala akuru haa piLi saÐahaa muðraa 64k pamaNa vijeeseekara muðraa puvaruvee kisi pilivelakata næþiva ígriisi muðraavalin iGi kerena akuruvalata iÐuraama venasva pihituvanna siðuviimayi.

ICTA haa yunikood upaðravaya

ICTA aayaþanaya 2004reeðii pihituvuuvee ihaþa kalakaðii sviidanayee SIDA niyojyaayaþanaya visin sæðuu sælasumee saya væðæærum aramuNu muðunpaþ karagannayi. looka bænkuva visin dolar kooti 8.3ka aarambhaka Naya rakxaNayak yataþee patangaþ‌þaþ, aða vena þek ehi ðena abhipraayayan ituvii næþa. ihala igeniimata nogiya paasælvalin pitavena yauvana-yauvaniyanta rækiyaa labaa ðena kriyaa maarga koo? siyaLu janayaa visin rajayee aayaþana haa samaga parigaNakaya ossee ganu-ðenu kiriimee hækiyaava koo? ICTA eka gæna siþana vita maþak vennee 'ballata æþi payídekuþ nææ; hemí gamanakuþ nææ' kivuu kaþaavayi.
þavaðurataþ kiyavanna: saþyaya likhiþava.

æhæta peena varaða nam yaþuru liyanayata sæðuu muðraa sælæsma parigaNakayata gæniimayi. iita vadaa varaða vyaakaraNayee akxara siððhaanþaya (kiyavanna: síhala bhaaxaava - gau. þiyaðoor pereeraa piyaþumaa) nosalakaa hæra yunikood veLaÐa sáyukþaayaþanaya sæðuu pramiþiya bhaara gæniima ya. bayit ðekee sákeeþa saÐahaa anaagaþayak þibeeða kiyaa soyaa nobæliima nam jaaþika aparaaðhayaki.

amerikaavee ðazaka þunak sitiya, in vædi kaalayak parigaNaka zilpaya aazriþa bhaaNda haa seevaa veLaÐaama kara maðhyama rajayataþ vaarþþaa iðiripaþ kaLa apa, 'vavaagena kanavaa' yanna hoÐin ðannemu. rata nonavaþina goðurak kara gaþ upaaya looka bænku yoojanaavee mee paathayen penee: ICTA will be guided by a business plan agreed with the World Bank and updated annually. yaliyaliþ aLuþin nikuþ karamin niþipaþaa rajayata vikuNana badu valin laabha labana Bill Gates mahaþaa gen sahaþika ganna þaram api nivatayi: (Bill Gates thanking to Hon Mahinda Rajapaksa for IT Development). Macintosh haa Linux ðekee yunikood síhala asaarþhaka viima Microsoft samaagamata æþi balavaþ zubha phala graha balapææmak nisaa vunaaðoo kiyaa sæka siþee.

parigaNaka zaasþraya ðiyunuvee maga seeya. ee maavaþee apiva ðoolaavee þiyaagena yanna kisivekuta ruðaavak næþa; gaþamanaava læbeenam aasaaven karayi. pita jaaþika, vizeexayen batahirayangee upaðes prazna nokara ðeeva vacanaya see aragena kuxiiðava sita eevaata Nayaviima abhaagyayaki.

kisivak kiriimata anavazya rajayee rækiyaava lakxa karagena igeniimata nova sahaþikayata katapaadam karana briþaanyavaru atavaa ðun aðhyaapana kramayen hæðunu 'ugaþun' hata ðeeziiya veLenÐaa haÐunvana 'muðalaali' yanna horaa yannata ðena hoÐa namak ya kiyaa uþumvuu samaajavaaðaya kiyaa ðii æþa. aaðaayam baððen ratataþ ðugiyaataþ seþak vee kiyaa væduva, ihaþa kaalayakaðii aaðaayamin 70%k baðu gevuu mata ee ðivayinee mahajana seevakayingee hæsiriima ðæka æþivannee imahaþ kampaavaki. vætaþ niyaraþ goyam kaa nam kaata kiyamða mee amaaruva?

vadaaþ‌‌ma pracaliþa síhala kramaya yunikoodða?

aða yunikood síhala penennee veb þalayee haa (janapaþi cakra leekhayakin niyooga kaLa nisaa) samahara rajayee þænvala pamaNi. iita vadaa ðækiya hækkee 'helabasa' kiyaa puxpaananða eekanaayaka mahaþaa visin Tavultesoft yana ostreeliyaanu samaagamak magin nipaðavuu Keyman nam vijeeseekara muðraa sælæsma samaga beðaa harina sammaþa virooðhii font gaNanaavaki. (MyPC HelaBasa 2008 Sinhala Fonts (Akuru) List).

meevaayee hæda bohomayak avuruðu 60kata pamaNa pera iiyam akuru haa poostar lii akuruvala þibuna bava ekala muðraNakaruvekuva siti maa ðanimi. Keyman muðraa puvaruva parigaNakayee maaðhyamaya vikûþa kariima nisaa venaþ muðraa puvaruvak parigaNakayee pihituviimata baaðhaa karayi. mee nisaa mema kiyavana ðeruva heLa liviima saÐahaa ganna saamaanya muðraa puvaruva pihituviimata pera yam vitaka kiimææn muðraa puvaruva as kiriimata siðu vee. namuþ eya as kiriimata venama anvayak veb adaviyen genvaagena kaLa yuþu vee. yunikood síhala as kiriimeeðiiþ mevænima baaðhaka ennee eyaþ niyaamaka þanþrayee (Operating System) svabhaavata patahæni nisaa bava penii yayi.

siriseena praþipaþþi prakaazanaya liyaa æþþee 'helabasa' akureni. eya lipi sákhyaavalin (text) sæðunu parigaNaka liyumak lesa gena eþula þæn-þæn yaanþrikava soyaa gos kiyaviya nohæka. ratee ðaivayata balapaana mevæni liyumak pahasuven soyamin, kiyavamin, pitapaþ karamin, in kotas huvamaaru karaganimin pariikxaa kiriimata hækivana viðihata labaa ðenna aða parigaNaka þaakxaNayata hækiyaava æþa. namuþ koo iita suðusu síhala akuru?

akuru þun vargayaka sæsaÐiimak

iskoola poþa yunikood síhala font eka:
එහි පරමාර්‍ථය වන්නේ මනාප ක්‍රමය අවසන් කිරීම හා සෑම මැතිවරණ කොට්ඨාශයකටම අනිවාර්‍ය්‍යයෙන්ම එක පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු හෝ සිටින බව සහතික වීමයි -- මෛත්‍රිපාල සිරිසේන ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය
font eka næþnam (mee haþaræs lakuNa parigaNakaya anuva vena-vena hæda ganii):

Unicode gliph-not-found

FM Malithi font eka (ígriisi muðraa puvaruven tayip kaLa vita):
tys mrud:_h jkafka ukdm l%uh wjika lsrSu yd iEu ue;sjrK fldgsGdihlgu wksjdrahfhkau tla mdra,sfuska;= uka;S%jrfhl= fyda isgsk nj iy;sl jSuhs -- fu;s%md, isrsfiak m%;sm;a;s m%ldYkh
font eka næþnam:

tys mrud:_h jkafka ukdm l%uh wjika lsrSu yd iEu ue;sjrK fldgsGdihlgu wksjdrahfhkau tla mdra,sfuska;= uka;S%jrfhl= fyda isgsk nj iy;sl jSuhs -- ffu;s%md, isrsfiak m%;sm;a;s m%ldYkh

aruNa font eka:
ehi paramaarþhaya vannee manaapa kramaya avasan kiriima haa sææma mæþivaraNa kotthaazayakatama anivaaryyayenma eka paarlimeenþu manþriivarayeku hoo sitina bava sahaþika viimayi -- maiþripaala siriseena praþipaþþi prakaazanaya
font eka næþnam:

ehi paramaarþhaya vannee manaapa kramaya avasan kiriima haa sææma mæþivaraNa kotthaazayakatama anivaaryyayenma eka paarlimeenþu manþriivarayeku hoo sitina bava sahaþika viimayi -- maiþripaala siriseena praþipaþþi prakaazanaya

lipinyaasa kramayak praayoogika vannee keseeða?

ciina, japan, koriyan haa viyatnaam bhaaxaa hæra saarþhaka parigaNakagaþa bhaaxaa vannee eka akurak eka bayit ekak see gaþ bhaaxaavaluyi. mulinma þani bayit sákeeþa anuva pramiþi saðaa gaþþee batahira jaaþiin 13k visini. in pasu ISO aayaþanaya visin anikuþ bhaaxaavalataþ þani bayit sákeeþa maþa pihitaa pramiþi saðaaganna kamitu saðaa ðunnaþ, yunikood aayaþanaya visin ovunva amerikaavata genvaagena ee suniiþi aþaharinna kæmaþi karavaa gaþ‌þaa.

aða bhaaxaa 130kataþ vædi gaNanak sveecchaaven þani bayit ígriisi akuruvalin liviimata pæmiNiima vimaþiyak novee. sirilik akurin liyana rusiyaava æþuLu ekala sooviyat ratavaluþ laþin akuruvala prabalaþaavaya ðæna ee ratavala hæma bhaaxaavakatama laþin akuru upayooga karana kramayakuþ pramiþivaþkara gena æþa. araabi akuren livuu þurkiya asala anikuþ ratavaluþ sooviyata raajyayen miðunu vahaama laþin akuren liviima patan gaþþaa. (Conversion to the Latin alphabet in post soviet asia). koriyaavee ziighra ðiyunuvata lokuma heeþuva ema bhaaxaava liviimata laþin akuru upayoogayata gæniimayi. mææþaðii eya þavaðurataþ varðhana kaLaa. (Revised Romanization of Korean).

mesee nægii aa rælla nisaa transliteration-guidelines kiyaa kramayoogayakuþ yunikood visin paLa kaLaa. aþagaa balaa aliyaa haÐunaagaþ mee anðhayaa ðun upakramayen karanna yannee þambapu kukuLaagen sæbææ kukuLaa gæniima vænnaki.

parigaNakayee síhalen liviimee hækiyaava parigaNakayak visin iita ðiya hæki saralama ðeyayi. namuþ, puðgalayekugee nama bæ´ku giNumee kesee liyaa æþða? vizraama giya ayek arþha saaðhaka aramuðalee þama muðal gæniimata giya vita eya soyaa gæniimata avuruðu gaNanaka vizaala værak ðaranna siðu vuna vaga apa puðgalikava asaa æþa. iita heeþu vuuvee nama soyaaganna bæriviimayi. (ee bæriviima sorakamaka upaayakata haravaagannaþ ida æþa). bænkuvala síhala haa ðemaLa puðgalika nam haa sþhaana nam liyannee ígriisi akuren ema bhaaxaa liyana sammaþayakatayi. namuþ samahara nam þun haþara viðihakata liyavenavaa.

rajayee aya-væya gæna keruna saakacchaavalaðii iðiripaþ kaLa gaNanapaþra (spreadsheets) saðaa æþþee ígriisiyeni. meevaa síhalen karanna bæri æyi? (meeka bænku mæða mattamee kaLamanaakaruvaku vana magee jçaaþi ðaruvekugen æsuu vita ohu kiivee, 'eekata ðemaLa aya þarahaa veyi' kiyaa ya. ee maþaya jaaþi vairaya piLiBibu kiriimak vaga penvuu vita ohu kiivaa, 'maamaa, ígriisiyen karannee globalizing ekata hoÐa nisayi' kiyaa. ee vacanayee þeeruma amerikanvarungee vyaapaara looka vyaapþa kiriima misa apee yahapaþata yomu vuu ðeyak novee kiyaa ohu ðæna sitiyee nææ.)

síhala parigaNakagaþa karannee kumataða kiyaa paLamuva siþaa bæliya yuþuyi. iita piliþura naviina parigaNaka zilpaya visin ðiyunu ratavalata gena ðena pahasukam apataþ labaa gæniima saÐahaaya yannayi. ee pahasukam ee rataval labaa gannee kohomaða? þama bhaaxaaval parigaNakayata anviþa bhaaxaa see gælapena nisaayi. iita heeþuva kumakða? ee bhaaxaavalvala akuruvala saákhya sákeeþa parigaNakayee ðaaþa ázuva vana bayit ekaka paaþraþvayata hariyana nisaayi. iþin? lovee ðazaka haþarak pariNaamavii minisun kooti gaNanak upayoogii karaganna parigaNaka anva saðaa æþþee eka akurak eka bayit ekakin sákeþavaþ karanavaa yana siððhaanþaya maþayi. yam basak mee siððhaanþaya maþa pihitaa liyavee nam eyata ee ðiyunu anvayan upayooga karagaþa hæki vee.

ðeruva heLa síhala kramaya

api nirmaaNa kaLee sarala ðeyakuyi. paLamuva hoodi akuru saÐahaa ígriisi (ASCII) akuruþ æþulaþ Latin-1 yayi haÐunvana yuroopiiya akuruvala saákhya sákeeþa niyama kaLaa. in ennee batahira basakata, vizexayen, puraaNa ígriisiyata samaana akuru maalaavakuyi. hoÐin bæluvoþ apata þiyena lokuma aduva æyanna, þayanna haa ðayanna liviimata ígriisi akuru næþi kamayi. æþ‌þatama, Alphabet ekee næþi vunaata ígriisiyee mee akuru þuna þibenavaa. aða puraaNa ígriisi haa ayislanþa bhaaxaa liyanna ee akuru gannavaa.

iþihaasayen biÐak: aðaþ ígriisi ehi puraaNa akuren livuvaa nam síhalaþ ee akuren aduvak næþiva liyanna þibunaa. ee jyaamiþika hædayata kalaaþmakava livuu fuþorc akuru vælee binðuvaþ þibunaa. kesee hoo, roomanvaru mahaa vinaazayak kara égalanþaya allaagena (za.va. 2,3) siyallan krisþiyaani bhakþiyata pæmiNa (za.va. 7) kurutu akuru manþra gurukam saÐahaa gannavaa kiyaa ígriisivarunta þahanam vunaa (za.va. 11 mula). laþin akuruvalin ígriisi liyanna akuru maði nisaa puraaNa æyanna laþin a akurata gætayak ðamaa æ lesa saðaa gaþ‌þaa. fuþaark þorn þayanna elesama þiyaa gaþ‌þaa. t akura seema d akurata udin haras irak ðamaa ðayanna saðaa gaþ‌þaa. Beowulf (beyoovulf) puraaNa vûþþaanþa kaavyaya liyaa æþþee mee viðihatayi. (From Beowulf and Anglo Saxon monsters...)

ígriisiyata væðunu ðaruNuma pahara væðunee 15veni siyavasa agaðii William Caxton visin muðraNa zilpaya samaga laþin muðraa égalanþayata gena aa vitayi. balavaþun kaþaa kaLee práza bhaaxaavayi; agee kaLee laþin ðænumayi; poþ livuvee laþin basinuyi. vaþikaanuvee eekaagra aramuNa vuuvee lova krisþu bhakþiyata yataþ kiriimayi. Indulgence nam pav kamaa karana sahaþika muðraNa kiriima mul þæna gaþ‌þaa. aþin poþ liviima venuvata muðraNa kiriimata patan gæniimaþ samaga laþin akuruvala noþibunu asc, þorn, eð nam vuu akuru yali varak ígriisiyata næþivii liviima vikala bavata paþ vunaa.

parigaNakagaþa basaka hoÐama niðarzanaya amerikan ígriisiya vee. ehi akuru us-pahaþ ðevargayama gaþ kaLa 52k vee. ee akuru bayit 52kakin sákeeþavaþ kara æþa. mizra síhalayee akuru 3000k pamaNa þiyenavaa. namuþ, mee akuru siyalla ennee hoodiyee akuru 58kinuyi: mizra síhala hoodiya. eekeþ maaþra ðekee svara ðasayaki; alpapraaNa zabðayakata hakaaraya ææÐuvaa see þanivama zabða karagaþa nohæki mahapraaNa akuru ðasayaki. iþin, þanikara haÐunaagaþa hæki eekabhaava zabða æþ‌þatama æþþee 38ki. obata ðæn hiþena ðee hari ya. 'eþakota, ígriisiyata 52kuþ nam apita 38kuþ nam bæriða leesi muðraa puvaruvak meevaayin haðaaganna?' apa kaLee eyayi!

mema kramayee síhala font eka næþi þæna laþin akuren ðis vee. enisaa eya ðeruva heLa nami. eya saðahaa avazya vennee font ekakuþ ígriisi muðraa puvaruvata kittu muðraa puvaruvakuþ pamaNi. eya Windows, Macintosh haa Linux yana niyaamaka þanþra þuneema parigaNakavala saarþhakava upayooga kaLa hæka. (síhala næNakuru haa muðraa puvaruva).

eya sþhaapana karagena niriikxaNa kara balana see illamu. kii boord eka yunikood síhala vagee 'pækeejayak' novee. saamaanya Windows muðraa puvaruvak nisaa Control Panel ekee Add or remove program magin eya as kaLa hæka. (avaasanaavakata lákaavee beðaa harina, hora vindoos upakaraNavala síhala akuru saarþhakava bæÐenavaa apa ðæka næþa.)

font eka: http://smartfonts.net/ttf/aruna.ttf
muðraa puvaruva: http://smartfonts.net/sing/singhala.zip

upaðes aruNa font eka saamaanya viðihata pihituvaaganna. zip gonuva right-click kara in ena menu ekee Extract All... yana akþaya þooraagena lihaa gaþa yuþuma vee. eyin ena gonuvee setup.exe anvaya ðuvavanna. iita avasara labaa ðii tika velaavakin eya saarþhakava sþhaapana vuu bavata paNividayak eyi, evita parigaNakaya nivaa yali praaNavaþ karanna.

Windows 10 parigaNakayan: yali paNagænvuu pasu Settings -> Time & Language -> Region and Language yataþee Language kotasee English (United Sates) Windows Display language yannata klik kara in ena Options button piDuvata gasaa in pasuva ena pituvee Keyboards yataþee Add a keyboard eka klik kara Singhala Dual-script soyaagena ðeveni muðraa puvaruva see pihituvaa ganna.

Windows XP sita 7 ðakvaa parigaNakavala ekkoo Ctrl-Shift hoo Alt-Shift yugala magin ígriisi haa síhala muðraa puvaru aþara venas kaLa hæka. Windows 8/10vala ee saÐahaa Windows muðraava allaagena Space Bar ekata gæsiya yuþu vee.

niriikxaNa karanna : Notepad anvaya æralaa aruNa font eka þooraaganna. tikak tayip kara balanna. pæhæðiimak æþivee nam, ihaþa kivuu see muðraa puvaruva þooraagena þavaþ tayip kara balanna.

síhala tayip kiriima iþaa pahasu vuvaþ vædiðenaa laGa æþi Windows parigaNakavala akuru varaðak næþiva manaava hæðennee Notepad ekee hæra pahaþa ðena Abiword lipiphalakayee ya. apee maþaya nam PDF liyum saðanna (Word 2013 hæra) hoÐama PrimoPDF bavayi. liyumaka PDF pitapaþa saðanna muðraNa karanna niyooga kara PrimoPDF 'muðraNa yanþraya' þooraagena liyaaganna. Abiword haa PrimoPDF: nomiLee læbena anvayan.

Microsoft Word anvayee 2010yee hoo iita pasuva aa vikaazanavala akuru bæÐenna font penvana riiþi mesee mulinma sækasiya yuþuyi:

Home -> Menu Ribbon þiiruvee font kotasee ðakuNu pahala mullee æþi kudaa ii þalayata gahanna. Font Dialog kotuva æreevi. eekee Advanced Tab ekee pituvata yanna. eþana Kerning for fonts yanna iðiriyee kotuva hisva þabanna. Ligatures: yana vacanaya soyanna. eya iðiriyee kotuvata Standard Only yana niðeezaya þooraa gena Set As Default Button piDuvata gasaa OK karanna. min iðiriyata sææma liyumakatama mesee kaLa yuþuða kiyaa asana praznayata eseeya kiyaa piliþuru ðenna. (Calibri vagee ígriisi font valataþ meeka hoÐayi).

viðyuþ paNivida:
Mozilla Thunderbird (Software made to make email easier) paNivida huvamaaru anvayee aruNa font eka þooraagena liviya hækiyi. namuþ, obee paNividaya læbena þænæþ‌þaa veþa aruNa font eka næþnam oba livuu ðeya penennee laþin akuruvalin ya. ee nisaa, paNividaya samaga pahaþa ðena sabæÐiya ðii, aruNa font eka pihituvaaganna kiyaa ðanvanna:
aruNa font eka: http://smartfonts.net/ttf/aruna.ttf

muðraa sælæsma


Dual-script Singhala keyboard layout

satahan:
Shift þalayee ðena visanðhi lakuNa nomanaa lesa akuru bæÐena eka navaþannayi. ælena hidasa 'ða silvaa' væni nam akuru peeli ðekak aþara ðekada novanna ðæmiya hækiyi.

Alt (haa Ctrl-Alt) þalayee binðu ðeka (¨) ðii æþþee eya venama tayip kiriimata avazya vana avasþhaa æþiveevi yana sækayeni. esee vannee font ekee akuru maða kama nisaaða, næþnam apata penvuu sþoþra vikûþa vuu akuren liyaa æþi nisaaða kiyaa þavama nigamana kara næþi nisaa meya þaavakaalikava labaa ðii æþa. sáskûþa zabðakozaya anuva siyaLu akuru æþulaþ kaLaata pasuva meya as karanu æþa.

mee vaarþþaava livuu hæti

mulinma mee liyamana livuvee Linux parigaNakayaka Abiword anvaya þulayi. ee aþaraþuree apee Windows 8.1 parigaNakaya Windows 10yata aLuþ kaLaa. in tika ðinakin Office Professional anva ciþiya (Program Suite) ðina 30k nirNaya kara maas paþaa geviimee kramayata ganna ekaGa vii eya sþhaapana karagaþ‌þaa.

ígriisiyen vaarþþaa lassanata liviimata Microsoft Word anvaya iþaa aganaa vaga ðanimu. ee nisaa api Abiword ekee liyuu ðee pahasuva þakaa Windows parigaNakayee Abiword ekata genæviþ sampurNa karamin Word 2016 ekata pitapaþ kaLemu. avasaana sázoðhana siyalla ehima kara pasugiya kala api amerikaavee vaarþþaa livuu viðihatama nima kaLaa.

iþin, mee vaarþþaavee avasan pitapaþa sæðuvee Windows 10 parigaNakayaka Word 2016 anvayee ya. ehi akuru peeli ðekaþunaka vamee mul paðayee akuru hoodi akuruvalata venvii penunaa. (mee vagee: iþiri -> i‌þ‌‌iri). ee peeli vala cursor ðaNda væraði þænvala peniima karaðarayaki. namuþ, muðraNa kaLa vita hoo PDF pitapaþa sæðuu vita eya niðosva pæmiNiyaa.

mee varaða nivaraða kara gæniimata apata kaalaya læbuna vitaka kriyaa karannemu. namuþ, lak rajaya mayikrosoft samaagamee vatinaa kraayakayeku nisaa, rajaya visin ovunta eya ðænvuvahoþ nisækayen eya nimeexayakin niraakaraNa karanavaa niyaþayi.

ðeruva heLa kramayee guNaága

Windows, Macintosh haa vizexayen Linux niyaamaka þanþrayan yoðaagannaa parigaNaka hæma ekakama síhala akuru manaava sæðii ðis vee. ee parigaNaka varga þunatama apa visin muðraa puvaru saðaa æþa: síhala næNakuru haa muðraa puvaruva

yatiþalayee æþþee ígriisi ayaþ þani-bayit liþin akuruvala sákeeþa nisaa, ígriisi haa batahira bhaaxaa saÐahaa siimaa vuu sákiirNa vaanijya aaðii karþavyayanhi gaNana kiriim saÐahaa þænuu mahaa parimaaNa anvayanvala síhala yoðaagaþa hæki viima.

apee font eka niðarzana font ekaki. ehi akuru venuvata vena þaalavalata aÐina laða akuru pamaNak nova ðemaLa æþuLu inðiiya bhaaxaavala akuruða aaðeeza kaLa hæki vee. mee nisaa, síhalen livuu ðee laþin akuren pamaNak nova ðemaLa akurenða, ðemaLa font eka sæðuu kala ðemaLen livuu ðee síhalenða kiyaviya hæki vee. meyin ena þava vizaala seþak vannee ðeeziiya bhaaxaa ðekama kramayen ðejaaþiyatama niþæþin puruðu viimayi.

ígriisi muðraa puvaruvata iþaa kittu nisaa kaataþ kisi puhunuvak næþiva eya tayip kaLa hæka. kombu, ælapiLi, gayanu kiþ‌þa, gætee sahiþa ælapilla, æðaya, reephaya, yázaya, rakaaraya, binðuva, visargaya aaðii piLi soyamin akuruvala hæda hariyaakaarava keseeða kiyaa amaþaka vunaþ ðeruva heLa liyannee svabhaavikava zabðaanukaraNayeni. Brandy liyannee kohomaða kiyaa bii maþ vuu mahaacaaryyaþumaagen æsiimata hoo pramiþi kaaryyaázaya visin nomaga harina nirðeeza avazya novee. kelinma brændi kiyaa liviya hækiyi. Shift haa Alt þalavala vuvaþ maþupita akuree 'anik akura' kiyaa maþaka þabaagaþa hæki vee. ígriisi tayip karanavaata vadaa veegayen síhala tayip kaLa hæki bava apa visin kaLa gaNiþamaya nirNayakin penii giyaa. mee nisaa usaavi sásaðayan sajiiviiva tayip kaLa hæki vee kiyaa siþamu.

noyek viðihee ságaNana, goviyan liyaapaðíci kiriima, polis vaarþþaa aaðii ðee ígriisi akuren vikûþa nokara, nævaþa nævaþaþ pitapaþ nokara, parigaNakaya magin kelinma ðaaþakoozayanta æþulaþ kara livuu viðihatama aapasu gena ðæk‌viya hæki viima.

ígriisi muðraa puvaruvee æþi siyaLu salakuNu ee þænvalama þabaa iita amaþarava ázaka lakuNa (°) haa rupiyala saÐahaa kahavaNu lakuNa (¤ -- 'anuraaðhapura yugaya' poþeni) labaa ðiima. 'ða silvaa' væni nam aaðiya liviima saÐahaa nokædena hidasa haa síhala vacana nomanaa lesa nobæÐenna visanðhi lakuNa muðraa puvaruven labaa ðiima.

aakaaraaðiya piLivela kariimee hækiyaava; ðeruva heLa haa yunikood síhala aþara yaanþrikava parivarþana kiriima; PTS paali kramaya haa ðeruva heLa aþara yaanþrika parivarþanaya; Kyoto-Harvard, IAST haa ðeruva heLa yana þuna aþara yaanþrikava sáskûþa parivarþanaya: ðeruva heLa bala penvana anvayan

katugeyehi æþi poþ gullan kanavaa soo ðukin ðutuvemu. leekhanaagaarayata æþul viima niiþiijçayinta pamaNak siimaakara æþæyi kivuu nisaa ehi þaþþvaya noðækkemu. namuþ koLaBa prabhuunta leesi venna nuvara eliyen koLaBata genaa leekhanaagaaraya gullangen gahana novanna heeþu apata nopenee. maaþalee pus koLa veða poþ 500k æþi vaga peeraaðeNi vizva viðyaalayee bauððha ázayee mahaacaaryya þerun vahansee apata kivuvaa. aða Google samaagama haa Project Gutenberg aayaþana magin pæraNi poþ parigaNakagaþa kara nomiLee genvaa gæniima saÐahaa veb þalayee þabaa æþa. mevæni seevayakata paasælvalin pita vena þaruNa þariNiyan visin poþ parigaNaka gaþa karanna anvayak api sæðuvaa: pæraNi pituvak tayip karamu

mizra síhalavala síhala monavaaða, eevaa liyana riiþi, sáskûþa monavaaða, eevaa liyana riiþi, na-Na la-La bheðaya þooraa-beeraa gæniima, saççaka kiyannee monavaaða, muurðhaja kiyannee monavaaða aaðiya ðannee aða tika ðenek pamaNi. mee praznaya visaÐanna hoÐa upakaraNayak nam veb þalayee þabaa kaataþ kiyaviya hæki síhala akuren penvana sáskûþa zabðakozayaki. lova piligaþ hoÐama sáskûþa zabðakozaya aða koloon vizva viðyaalaya magin paLa kara æþa. apa visin eyata síhala akuru aþulaþ kiriimata avasara labaa gaþ‌þaa. namuþ iita kaalaya þavamaþ læbunee nææ. mee apa visin karanna patangena maga nævæþ‌vuu sáskûþa paða praðarzanayaki: sáskûþa zabðakozaya

ðeruva heLa iðiri gamana

apee aruNa Font eka avuruðu ðahayaka kaalayak þulaðii liviimata aðaala vyaakaraNayaþ, síhala akuruvala nirmaaNayee siððhaanþayanuþ, font pramiþiyaþ, parigaNaka karmaanþaya visin kriyaavata yoðana kriyaavaliyanuþ avaðhaaryya karamin sæðuu eevaa pahakin aLuþ‌ma ekayi. eya lovee ekama evæni font eka vee. ðæn mee font ekee ek-ek akuraka ruupaya venuvata vena þaalayakata æÐina laða akuru ðamaa aLuþ font sæðiya hækiyi. akuru ðahas gaNanak eka rataavakata aÐinna kal gaþa venavaa seema kramaanukuulava nokaLoþ vikxipþavii avalassana viima vælæk‌viya nohækiyi. mee nisaa, aLuþ font sæðiimata mulin upaðes tikak labanavaa nam lehesi vee. pahaþa anupiLivelin ðennee iðiriyee ðii kiriimata balaaporoþþu vana ðeevalvalin samaharaki.

-´ nimi ´-

mee vaarþþaavee adágu aðahas, liyana aakaaraya, bhaaxava, upayooga karagaþ sáskûþa paða gæna hoo vena kisiyam ðeyak gæna hoo obee aðahas, uðahas kumak vuvaþ apata ðanvaa evanavaa nam eevaa kûþajçava bhaaragena piliþuru sæpayiimata æpa kæpa vemu. karuNaakara mema viðyuþ lipinayata liyanna:
JC Ahangama -- jc@ahangama.com

sæ.yu.:
mehi ðii æþi font eka haa ehi nyaaya krama uputaa gæniima þahanam vee. enamuþ rajayata hoo rajayata anubaððha aayaþanayanta hæra anik sæma visin font eka haa muðraa puvaruva niðahasva upayoogayata gæniima basata yahapaþak heyin iita þahanamak næþa.